آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - تأمّلى درباره سمينار بررسى مسائل حوزه

تأمّلى درباره سمينار بررسى مسائل حوزه



الامام الصادق(ع): ـ فيما رواه الامامُ العسكرى(ع): علماءُ شيعتِنا مُرابِطون في الثَّغر الذي يَلي ابليس و عفاريتَه, يَمنَعونَهم عن الخروجِ على ضُعفاء شيعتِنا, و عن أَن يَتَسلَّطَ عليهم ابليسُ و شيعته النواصِب. ألا! فمَنِ انتَصَبَ لذلك مِن شيعتِنا كان أَفضل ممّن جاهد الرّوم و … ألفَ ألفِ مرّة, لأنّه يدفَعُ عن أديان مُحبّينا, و ذلك يَدفَعُ عن أبدانِهم.
الأحتجاج, ج٢/١٧٠, البحار ج٢/٥

امام صادق(ع) ـ به روايت امام عسكرى(ع): علماى شيعه, مرزداران مرزهايى هستند كه ابليس و عفريتهاى او از آنها حمله مى كنند; آنان سپاه ابليس را از هجوم بردن بر ناتوانان شيعه باز مى دارند, و از چيره شدن ابليس و پيروان دشمنخوى او بر ايشان جلوگيرى مى كنند. آگاه باشيد, هر كس از شيعه ما خو د را به اين مرزدارى بر گمارد, مقامش از كسانى كه با روميان جهاد كردند و … هزار هزار بار بالاتر است, بدان جهت كه اين مرزدار, از دين دوستان ما دفاع مى كند, در صورتى كه آنان از بدن ايشان دفاع مى كنند. ترجمه ٌ الحياة, ج٢/٣٢٤
چنين است جايگاه بلند حوزه و حوزويان در تفسير و حراست از مكتب و حفاظت از تماميّت آيين الهى و رويارويى منطقى و هوشمندانه با شبهات ديگرانديشان و پاسخگويى آگاهانه به جستجوها و پرس و جوها.
و آيا اين همه جز با همراهى با جاريهاى زمان و آشنايى با ديگرگونيهاى فرهنگى ـ سياسى و چگونگى حربه ها, ضربه ها و هجومها ممكن است. اكنون سالهاست كه متفكران و دانشوران بزرگ حوزوى با توجه به اين جايگاه بلند و مسؤوليت عظيم درباره تحوّل و بازسازى و همسوى ساختن محتواى درسى, آموزشى و پژوهشى و پيام رسانى حوزه ها, قلم مى زنند و طرح مى دهند و سخن مى گويند.
سر سلسله تئورى پردازان اين تحول را در قرن حاضر بايد قلّه سان بزرگ تاريخ فقاهت تشيّع, حضرت امام خمينى ـ رضوان الله عليه ـ دانست كه از آغاز روزهاى فريادگرى و ايجاد و هدايت حركت عظيم اسلامى در اين ديار, و پس از آن در حوزه كهنسال نجف و آنگاه پس از پيروزى انقلاب شكوهمند اسلامى ايران و تابش انوار سپيده گشاى حق به اين سرزمين, بارهاى بار به اين مسأله مهم تنبّه دادند و براى چگونگى آن رهنمودهاى رهگشايى عرضه كردند و در سالهاى واپسين حيات سراسر اقدام و عزّت آفرينش, از هر موقعيتى براى اين امر سود جست كه اوج آن را بايد در پيام كه به منشور حوزويان معروف شده, جست. اقدامهاى بلند شهيدانى چون مطهرى, بهشتى, باهنر, قدوسى, صدر و… نيز ياد شدنى است و نيز تلاش و پى گيرى مدرّسان و استادان و فاضلان بسيارى در اين راه در رسيدن به اين مقصود.
حضور مقام معظم رهبرى, حضرت آية الله خامنه اى به تاريخ و سخنرانى راهگشاى مستدل و عظيم وى با توجهى ژرف نگرانه به واقعيتها, بايستگيها, كاستيها و نارساييها و قوتهاى بالقوه وبالفعل حوزه ايراد شد, كه حركت ميمونى را در حوزه پديد آورد و از پس آن سخنرانى و توصيه ها, دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم اولين نشست را در بررسى اين موضوع با عنوان (سمينار مقدماتى بررسى مسائل حوزه), با شركت مدرسان, عالمان و فاضلان حوزه علميه قم و برخى از شهرستانها تشكيل داد كه با همه شتابزدگى و نارسايى, بركاتى در پى داشت. مجموعه بحثهاى كميسيونهاى چندگانه جمع بندى شد و پس از آن در جلسات متعدّدى به وسيله تنى چند از فاضلان ارزيابى گرديد و نتيجه به اطلاع اعضاى شركت كننده رسيد و از همگان براى تشريك مساعى در اين هدف مقدس دعوت به عمل آمد كه مقالات فرستاده شده و تدوين يافته در مجموعه اى با عنوان حوزه: بايسته ها و كاستيها, عرضه گرديد. خوشبختانه اين بار اين حركت پيگيرى شد و (سمينار بررسى مسائل حوزه) به تاريخ به همت جامعه مدرسين حوزه علميه قم و شركت جدّى و مستمرّ ديگر مجموعه هاى پژوهشى و آموزشى حوزه مانند دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم, بنياد فرهنگى باقرالعلوم, مجمع نمايندگان طلاّب شهرستانها و… برگزار گرديد. سمينار ياد شده از نقاط قوّت شايسته اى برخوردار بود. حضور جدّى مدرسان و استادان با نگرشها و بينشهاى گونه گون, نشانه جدّى گرفتن موضوع از سوى آنان بود. حضور خوب و شايسته عالمان و فاضلان شهرستانها كه با توجه به واقعيتها مى توانستند اظهار نظرهاى سودمندى در رسيدن به مقصود داشته باشند نيز شايان توجه بود. با اين همه سمينار با كاستيهاى جدّى نيز همراه بود كه يادآورى آنها هرگز به معناى كوچك انگاشتن اين تلاش شايسته نيست; بلكه بيشتر و پيشتر از هر چيز اهميت دادن به آن براى رفع كاستيها و رسيدن به مقصود است.

١) در كميسيونها, موضوعات به صورت دقيق تحديد نشده بود و نقد و بررسى جدى و محتوايى به عمل نمى آمد. گاهى به پيشنهادهاى سودمند توجه جدّى نمى شد و از اظهار نظرها بهره شايسته گرفته نمى شد و مآلاً نتيجه گيرى, از استحكام لازم برخوردار نبود.
٢) شركت افراد گاهى بدون توجه به تخصّصها و صلاحيتها بود و روشن است كه اين گونه جمعها و اظهار نظرها چسان خواهد بود و راهى به جايى نخواهد برد.
٣) گستردگى موضوعات و وسعت دامنه بحث مآلاً از نقد و بررسى دقيق پيشنهادها مى كاست. آنچه به روشنى محسوس بود, مسأله اصلى, يعنى چگونگى مديريت حوزه و چسانى نقش آحاد حوزويان در آن و ديگر مسائل مربوط به آن ـ كه پيچيده ترين و مهمترين مسأله عينى حوزه است ـ از توجه جدّى برخوردار نبود و آنچه مطرح شد نيز از گره گشايى سرنوشت سازى بهره نداشت.
٤) آنچه دربند سوم آمد, انگيزه نكته اى ديگر است و آن عدم فرصت براى اظهار نظر متخصّصان و كارشناسان و كسانى بود كه بجدّ روى مسائل انديشيده بودند و سخنى براى گفتن و طرحى براى ارائه كردن داشتند.
٥) استادان و متخصّصان و مدرسان و فاضلانى با انديشه هاى گوناگون در اين مجمع شركت كردند و اين برخلاف پندار برخى از سحطى نگران از نقاط قوّت اين سمينار بود. اما در عمل ميدان به ديگرانديشان داده نشد. روشن است كه اين انتقاد به معناى همسويى با همه انديشه ها و هر گونه انديشه اى نيست; بلكه بايد توجه داشت چنين كار سترگ وعظيمى و دست زدن به تغيير و تحولى بنيادين در واقعيت موجود ـ با چگونگيهايى كه دارد و آگاهان از آن بى خبر نيستند ـ نيازمند شنيدن و نيوشيدن همه طرحها و سخنها و انديشه هاست. سعه صدر برگزار كنندگان در وسعت بخشيدن به حضور گسترده همگان, ستودنى است. اما تنگ نظرى برخى از مجريان و شركت كنندگان در اين باره, مورد گلايه است. اين سخن بلند اميرالمؤمنين على ـ ع ـ را بايد در ياد داشت كه: (آلة الرّياسة سعة الصّدر).
سخن مقام معظم رهبرى را درباره چگونگى سمينار مى آوريم كه قول فصل است:
(سمينار), يعنى صاحب نظرانى جمع شوند, درباره موضوع واحد مورد علاقه خود تبادل نظر كنند. هر كدام نظريات خودشان را تحقيقاً و متكئاً به تأمل عقلى و تلاش فكرى عرضه كنند و مجموعه نظريات جمع بندى بشود و از آن بهره بردارى بشود. اين است آن شكل صحيح و كارآمد. (انوار ولايت, ص٢)
اكنون يكى از سرآگاهى و تأمل بنگريد كه اگر مجموعه اى از كسانى همفكر و همديد در نشستى شركت كنند, تضارب آرا معنى خواهد داشت؟ و نتيجه مفيد و معتنابهى بر آن مترتب خواهد بود.
٦) اين نكته را نيز به اجمال بگوييم و بگذريم كه قطعنامه اين سمينار بر روى هم شايسته مجمعى بدين فاخرى نبود. و مهمترين اشكالش نپرداختن به اصل موضوع, يعنى آنچه اين مجمع براى آن تشكيل شده بود و….
به هر حال اين اقدام گرانقدر را مى ستاييم و پيگيرى دقيق بحثها و برگزارى سمينارهاى مشابه را با رفع كاستيها و هر چه پربارتر آرزومنديم. آينه پژوهش